📜 İstanbul Sözleşmesi: Bir Hafıza Tazeleme ve Hakikat Arayışı
Bu metin; Türkiye'nin imza attığı, tartıştığı ve nihayetinde çekildiği İstanbul Sözleşmesi sürecini, hukuki ve toplumsal yansımalarıyla yeniden değerlendirmek amacıyla hazırlanmıştır.
Hukuki ve İnançsal Perspektif
Türkiye Cumhuriyeti laik bir hukuk devletidir ve yasaları beşerî iradeye dayanır. Bu bağlamda, toplumsal talepler doğrultusunda yasaların çıkarılması siyasi bir tutarlılık arz eder. Öte yandan, İslamî perspektiften bakıldığında, mutlak hükmün kaynağı ilahidir ve beşerî kanunların bu hükümlerle çatıştığı noktalar inanç dünyasında derin bir reddiye ile karşılanır. İstanbul Sözleşmesi, işte bu iki bakış açısının en sert çarpıştığı alanlardan biri olmuştur.
İstanbul Sözleşmesi Nedir?
Tam adı "Kadınlara Yönelik Şiddetin ve Aile İçi Şiddetin Önlenmesi ve Bunlarla Mücadeleye İlişkin Avrupa Konseyi Sözleşmesi" olan bu metin:
• 11 Mayıs 2011: İstanbul'da imzaya açıldı.
• 14 Mart 2012: TBMM tarafından onaylandı.
• 1 Ağustos 2014: Yürürlüğe girdi (Türkiye, bu sözleşmeyi ilk onaylayan ülkedir).
Tartışmalar ve İddialar: Madalyonun İki Yüzü
Sözleşme yürürlükteyken toplumun farklı kesimlerinde ciddi çekinceler ve iddialar dile getirilmiştir:
Aile Yapısına Müdahale İddiası: Eleştiren kesimler, sözleşmenin aile içi hiyerarşiyi bozduğunu ve etik değerlere müdahaleyi engellediğini savundu. Destekleyenler ise sözleşmenin tek amacının şiddeti durdurmak ve mağduru korumak olduğunu belirtti.
Cinsel Yönelim Meselesi: Sözleşmedeki "cinsel yönelim" ifadesi, ayrımcılık yasağı kapsamında şiddet mağdurlarını korumayı amaçlasa da; muhafazakâr kesim bu ifadeyi eşcinsel yaşam biçiminin meşrulaştırılması ve aile yapısının altının oyulması olarak yorumladı.
Türkiye'nin Çekilme Süreci
20 Mart 2021: Türkiye, Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile sözleşmeden çekildiğini ilan etti. Bu karar, Türkiye'nin kendi değer yargılarını ve aile yapısını koruma refleksi olarak açıklandı; ancak uluslararası alanda ve hukuk çevrelerinde büyük tartışmaları beraberinde getirdi.
Bir Sohbet Başlatmak Adına:
Geçmişteki bu süreci hatırlarken şu soruları sormak hakikati anlamamıza yardımcı olabilir:
Bir yasa şiddeti önlemede mi, yoksa toplumsal değerleri dönüştürmede mi daha etkilidir?
Sözleşmeye yönelik çekinceler sadece bir kaygı mıydı, yoksa somut verilere mi dayanıyordu?
Türkiye'nin çekilmesi, kadın hakları mücadelesini nasıl etkiledi?
İnanç değerleri ile modern hukuk normları arasında ortak bir zemin inşa etmek mümkün müdür?
Not: İstanbul Sözleşmesi, Türkiye açısından 20 Mart 2021 tarihli Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile feshedilmiş ve 1 Temmuz 2021 itibarıyla resmen yürürlükten kalkmıştır.
Düzenleyen: Cehaletin Anatomisi